background

Εγκυκλοπαίδεια βοτάνων

Arnica Montana L.

Arnica

Ιστορία

Arnica montana L.

Είναι εκπληκτικό το γεγονός ότι ποτέ δεν έγινε αναφορά στην άρνικα από τους Ελληνο-ρωμαίους γιατρούς και συγγραφείς φυτικών βιβλίων, καθώς απαντάται στους νότιους πρόποδες των Πυρηναίων, στη βόρεια Πορτογαλία και τη βόρεια Ιταλία, την Κροατία και τη Μολδαβία. Τα πρώτα γραπτά αρχεία για την άρνικα εντοπίζονται στον Μεσαίωνα. Οι πρώτες γνωστές εικόνες της άρνικα βρίσκονται στο βιβλίο για βότανα του Matthiolus το έτος 1558, αν και περιγράφεται ως "alisma".

Βοτανολόγοι αναφέρονται στο φυτό με το προαναφερθέν συνώνυμο. Το σχόλιο, "ονομάζεται άρνικα από τους Μεδίκους" εμφανίστηκε για πρώτη φορά το 1625 στην έκδοση του βιβλίου για βότανα, του Johann Jakob von Bergzabern που εκδόθηκε από τον Casper Bauhin. Ο Johann Jakob von Bergzabern ήταν γνωστός ως "Tabernaemontanus" και ήταν προσωπικός γιατρός του ελέκτορα Palatine. Σε αυτό το βιβλίο, έγινε αναφορά στη σύγχρονη συμβατική φαρμακευτική χρήση του φυτού: "Χρησιμοποιείται για εκείνους που έχουν πέσει ή έχουν τραυματιστεί ενώ εργάζονται".

Η άρνικα ήταν ιδιαίτερα δημοφιλής τον 18ο αιώνα όταν έγινε αντικείμενο πολλών διατριβών στον αναπτυσσόμενο κόσμο της επιστημονικής ιατρικής. Στη βιβλιογραφία επισημάνθηκε "πρέπει να ληφθεί μέριμνα για τη χρήση της άρνικα, καθώς δρα γρήγορα σε μικρές δόσεις και πρέπει να δίνεται πάντα μεγάλη προσοχή κατά τη χρήση". Η άρνικα ανήκει στην ομάδα φυτών για τα οποία ο Hahnemann καθόρισε μικρές δόσεις και συνεπώς συνέβαλε στην ανάπτυξη της ομοιοπαθητικής.

Μέχρι σήμερα, ολόκληρο το φυτό χρησιμοποιείται ευρέως στις θεραπείες της ομοιοπαθητικής. Είναι γνωστό ότι έχρηζε μεγάλης εκτίμησης από τον Goethe, καθώς συνήθιζε να πίνει τσάι από άρνικα κάθε φορά που ένιωθε πόνο στην καρδιά λόγω της στεφανιαίας σκλήρυνσης, προερχόμενης από τα γηρατειά. Η προέλευση και η σημασία τόσο των λατινικών όσο και των γερμανικών ονομάτων δεν έχει διευκρινιστεί ως σήμερα και αποτελεί αντικείμενο συζήτησης. Το όνομα "arnich" αναφέρεται για πρώτη φορά από τον Matthiolus τον 14ο αιώνα. Το όνομα "arnich" μπορεί να προήλθε από τους Γάλλους και σημαίνει "αυτός που προστατεύει τον εαυτό του, το αντιβράχιο" (κατ'αναλογίαν της λέξης "harnisch"). Ίσως αυτή η λέξη είναι αραβικής προέλευσης, όπως είναι πολλές λέξεις που ξεκινούν με "a" ή "al". Θα μπορούσε επίσης να είναι παράγωγο της ελληνικής λέξης, "ptarmica", που σημαίνει "προκαλώ φτέρνισμα". Άλλωστε, η φυτική σκόνη άρνικας στο παρελθόν συχνά χρησιμοποιούταν ως καπνός. Το φυτό λοιπόν ονομάζεται "ορεινός καπνός" στα Αγγλικά (mountain tobacco) και στα Ισπανικά (tabaco de Montana), "tobacco borde", "flor de tabaco", "estabaco" ή "tabaco-dos-vosges".

Η εξήγηση του ονόματος "montana", που υιοθέτησε ο Λιναίος είναι σαφής καθώς αναφέρεται στο βουνό και συγκεκριμένα στον βιότοπό του. Το φυτό εμφανίστηκε για πρώτη φορά ως "Arnica montana" (ή άρνικα η ορεινή) στο έργο του "Spectrum Plantarum" όπου έθεσε την αρχή της ταξινόμησης των φυτών. Είναι ενδιαφέρον ότι αυτό το φυτό είναι πιο γνωστό διεθνώς με την επιστημονική του περιγραφή "arnica" παρά με το όνομα που προκύπτει από την εθνική του γλώσσα. Η γερμανική περιγραφή, "Bergwohlverleih" είναι η λιγότερο γνωστή και η προέλευσή της είναι ακόμα ασαφής, καθώς δεν είναι βέβαιο αν η λέξη "Wohlverleih" έχει να κάνει με τον "λύκο" ή την "ευημερία για όλα τα είδη". Το πρώτο από τα δύο θα είχε περισσότερο νόημα αφού το φυτό είναι γνωστό μέχρι σήμερα ως "wolferley" ή "φονιάς των λύκων". Στη γερμανική μυθολογία, ο Fenris ήταν ένας λύκος που η παρουσία του τρομοκρατούσε τον λαό. Δεν είμαστε σε θέση να αποδείξουμε αν η άρνικα είναι ικανή να σκοτώσει έναν λύκο. Ζώα που βόσκουν σε βοσκότοπους, με εξαίρεση την κατσίκα, δεν ανέχονται το φυτό και έχουν παρατηρηθεί πολλές δηλητηριάσεις.

Χαρακτηριστικά βοτάνου

Η άρνικα είναι ποώδες, πολυετές φυτό. Η ροζέτα διαθέτει 4-6 φύλλα με ελλειπτικό, λογχοειδές σχήμα, χωρίς μίσχο. Τα φύλλα χαρακτηρίζονται από χνούδι στην άνω πλευρά και διαθέτουν έντονες διαμήκεις φλέβες, που αναπτύσσονται τον πρώτο χρόνο από το ρίζωμα που μεγαλώνει κατά μήκος της επιφάνειας του εδάφους. Κατά το δεύτερο έτος, φτάνει σε ύψος έως 50 εκατοστά και αναπτύσσει ένα αδενικό στέλεχος με ένα - συχνά έως και τρία - αντίθετα ζευγάρια φύλλων σε λογχοειδές σχήμα. Η γλάστρα με διάμετρο 6-8 εκατοστά είναι πάντα τοποθετημένη στο τέλος, έτσι ώστε μερικές φορές να αναπτύσσεται μόνο ένα λουλούδι, το οποίο συχνά σχηματίζεται στους άξονες του πλευρικού βλαστού του άνω ζεύγους φύλλων. Τα λουλούδια έχουν έντονο κίτρινο έως πορτοκαλί κίτρινο χρώμα και έχουν ένα ευχάριστο άρωμα. Τα σωληνοειδή άνθη είναι ερμαφρόδιτα και περίπου 15-25 θηλυκά λουλούδια, σε σχήμα γλώσσας, κάμπτονται προς τα πίσω με ακανόνιστο τρόπο, δίνοντας στο φυτό ανεμοδαρμένη όψη. Οι καρποί σχηματίζουν ένα φουντωτό χνούδι που τα βοηθά στη διασπορά τους. Επιπλέον το φυτό μπορεί να αναπαραχθεί μέσω μικρών βλαστών. Μπορεί να αποφευχθεί η σύγχυση με άλλα κίτρινα ανθισμένα σύνθετα λουλούδια, εάν δοθεί προσοχή στο μέγεθος, το άρωμα και τη θέση των λουλουδιών. Υπάρχουν δύο υποείδη της άρνικας: το ssp. Montana και το ssp. Atlantica A.BOLOS. Και τα δύο υποείδη μπορούν να ταυτοποιηθούν από το μέγεθος και το σχήμα των φύλλων. Ανθίζουν από τον Ιούνιο έως τον Ιούλιο.

Φυσικό περιβάλλον

Η πολυετής άρνικα ευδοκιμεί σε όξινα εδάφη χωρίς ασβέστη, σε φωτεινά κωνοφόρα δάση, σε ρεικότοπους και σε ορεινά λιβάδια που δεν έχουν λιπανθεί, ύψους μεταξύ 600 και 2700 μέτρων. Απαντάται στην Ευρώπη, στη Σκανδιναβία, στη βόρεια Πορτογαλία, στη βόρεια και ανατολική Ισπανία, στη βόρεια Ιταλία, στις χώρες των Βαλκανίων, στην ανατολική και νότια Ρωσία και στην Κεντρική Ασία. Στα νότια γεωγραφικά πλάτη αναπτύσσεται μόνο σε μεγάλο υψόμετρο. Σπάνια παρατηρούνται μεγάλα αποθέματα άγριας καλλιέργειας άρνικας λόγω της μεγάλης συγκέντρωσης και εντατικής γονιμοποίησης των φυτών. Κατά συνέπεια, βρίσκεται στη λίστα των απειλούμενων ειδών φυτών και σύμφωνα με τη Σύμβαση για το Διεθνές Εμπόριο Απειλούμενων με εξαφάνιση ειδών άγριας πανίδας και χλωρίδας στην Ουάσιγκτον το 1981, βρίσκεται υπό προστασία. Στην περιοχή των Άλπεων, δεν επιτρέπεται η εμπορική αξιοποίηση της άρνικας. Το θεραπευτικό σκεύασμα προέρχεται κυρίως από τη Γιουγκοσλαβία, την Ισπανία και την Ιταλία. Προηγούμενες προσπάθειες καλλιέργειας δεν ήταν αρκετά επικερδείς ώστε η άρνικα να χρησιμοποιηθεί για φαρμακευτική χρήση. Αποφεύχθηκε για καλλιέργεια ακόμη και το είδος άρνικας που ευδοκιμεί στα λιβάδια της Βόρειας Αμερικής, το "Arnica chamissonis" που μπορεί εύκολα να καλλιεργηθεί. Εκτός αυτού, το συγκεκριμένο είδος άρνικας περιέχει λιγότερους αποτελεσματικούς δραστικούς παράγοντες. Μετά από πολλές αποτυχημένες προσπάθειες, η A.Vogel κατάφερε, σε συνεργασία με ειδικούς, να καλλιεργήσει άρνικα στη Γερμανία. Η επιτυχία οφείλεται κυρίως στον καλό αερισμό του εδάφους, στην καλή αποστράγγιση και στη μειωμένη περιεκτικότητα σε ελεύθερο ασβέστη. Η κάλυψη των αναγκών της A.Vogel σε άνθη άρνικας ικανοποιείται με την καλλιέργειά της σε αγρό.

Παρασκευή

Η A. Vogel χρησιμοποιεί τα άνθη της άρνικας που καλλιεργούνται βιολογικά από συμβασιούχους αγρότες. Τα φρέσκα άνθη διαβρέχονται σε αλκοόλ από το οποίο παράγεται το μητρικό βάμμα άρνικας της A.Vogel και με την προσθήκη άλλων εκδόχων, παράγεται το Atrogel.


Σχετικά προϊόντα

Atrogel