Το μυστικό του Alfred Vogel

Από την Dr. Claudia Rawer

Ένα μικρό αγόρι κρατάει το χέρι του πατέρα του καθώς περπατάει μέσα στο δάσος και τα λιβάδια, κάπου κοντά στη Βασιλεία. Τα μάτια του περιφέρονται με περιέργεια καθώς αφουγκράζεται τους ήχους και αντιλαμβάνεται τις μυρωδιές. Αργότερα θα πει: "Ήμουν ένα ξεχωριστό αγόρι και είχα τα μάτια και τα αυτιά μου ανοιχτά". Το μικρό αγόρι είναι βαθιά εντυπωσιασμένο από τη φύση και την ποικιλομορφία της. Ο πατέρας του τραβάει συνεχώς την προσοχή του στα φυτά που συναντούν: βότανα, φύλλα, λουλούδια και ρίζες. Εξηγεί τις ιδιότητες των φυτών στο αγόρι του (θεραπευτικές ή δηλητηριώδεις) και τις εμπειρίες που έχουν αποκομίσει οι άνθρωποι από τη χρήση τους. Ο πατέρας του αγοριού είναι ειδικός στα φυτά έχοντας αποκτήσει τις σχετικές γνώσεις από τη βοτανολόγο σύζυγό του.

Δεν διδάσκει απλά τη θεωρία στον γιο του αλλά βασίζεται στην εμπειρία και τον αφήνει να ανακαλύψει πως επιδρούν τα βότανα στο δικό του σώμα. "Ενώ περπατούσαμε, έπρεπε συχνά να ... μαζεύω φρέσκα φυτά και να τα μασάω, ώστε να διαπιστώσω μόνος μου την επίδρασή τους στον οργανισμό".

Η έρευνα θέλει χρόνο ...

Η ιδέα που θα έκανε τον Alfred Vogel πρωτοπόρο και "επαναστάτη" της ολιστικής ιατρικής - να χρησιμοποιείται φρέσκο, ολόκληρο το βότανο - ήταν ακόμη σε πρώιμο στάδιο στις αρχές του 20ού αιώνα.

Ακούγεται σαν μια τόσο απλή ιδέα αλλά παράλληλα έρχονταν σε αντίθεση με τις πεποιθήσεις της εποχής. Τα φυτά που προορίζονταν για σκοπούς σχετικούς με την υποστήριξη της υγείας διατηρούνταν σχεδόν πάντα αποξηραμένα. Η ξήρανση των φυτών αποτελούσε βασική διεργασία που απαιτούνταν για την παραγωγή σκευασμάτων φυτικής βάσης. Οι άνθρωποι δεν γνώριζαν πολλά για τη σύσταση των βοτάνων και η φυτοθεραπεία βασίζονταν στην εμπειρία. Η συνεχώς αναπτυσσόμενη φαρμακευτική βιομηχανία εστίαζε κυρίως στην απομόνωση και την ανάλυση μεμονωμένων συστατικών των βοτάνων προκειμένου να σχεδιαστούν συνθετικά ανάλογα, όπου ήταν δυνατόν.

Σταδιακά, η φυτοθεραπεία έγινε αντικείμενο εφαρμογής σύγχρονων μεθόδων έρευνας καθώς ήταν δυνατό να εντοπιστούν όλο και περισσότερες ουσίες, να εξηγηθεί η δομή τους και να αποδειχθεί η δράση τους με επιστημονικά δεδομένα. Η συνεχής εξέλιξη της επιστήμης της φυτοθεραπείας οδήγησε στην ανακάλυψη ουσιών κατά τη διάρκεια του 19ου αιώνα όπως η μορφίνη, η καφεΐνη και η διγιτοξίνη. Στη δεκαετία του 1990 απομονώθηκαν τα σεσκιτερπένια, λακτόνες που συμβάλλουν στη μείωση της φλεγμονής και προσδιορίστηκαν ως το κύριο δραστικό συστατικό της άρνικας, ενώ ο ακριβής μηχανισμός δράσης τους εξηγήθηκε μόλις το 2003.

... και αντισυμβατικούς στοχαστές

Αυτό σημαίνει ότι πολλά από αυτά που γνωρίζουμε σήμερα ήταν ακόμα εντελώς άγνωστα κατά τη διάρκεια της ζωής του Alfred Vogel (1902-1996). Ωστόσο, ο νεαρός Alfred ήταν πεπεισμένος ότι "κάθε βότανο, με βάση το σύνολο των διαφορετικών δραστικών συστατικών του, εμφανίζει μια  ιδιαίτερη ιδιότητα σε σχέση με τη συμβολή του στην υγεία¨. Αν και γνώριζε για τη χρήση αποξηραμένων φυτών και η μεθοδολογία αυτή θεωρούταν σύγχρονη για εκείνη την εποχή, ο Alfred Vogel είχε προχωρήσει στην παρασκευή προϊόντων από φρέσκα βότανα από το 1925.

Αυτό ήταν αποτέλεσμα του ότι ο Alfred Vogel είχε ήδη αντιληφθεί από παιδί το πόσο αποτελεσματική για την υγεία ήταν η λήψη βοτάνων όταν αυτά ήταν ακόμα φρέσκα κατά τη διάρκεια δοκιμών μετά και τα όσα του είχε υποδείξει ο πατέρας του.

Με απλό και πρακτικό τρόπο βίωσε την "ισχυρή αποτελεσματικότητα" των βοτάνων, ιδιαίτερα αυτών με διουρητική ή ορεξιογόνο δράση. Επιπλέον, μέχρι τη δεκαετία του 1920 είχε ήδη ταξιδέψει στον κόσμο και είχε αποτυπώσει στις εμπειρίες του μεταξύ άλλων ότι ¨κατά την ξήρανσή τους τα φυτά χάνουν ορισμένες ουσίες ζωτικής σημασίας¨. Με δεδομένη την παρατήρηση αυτή, άρχισε να πειραματίζεται με φρέσκα βότανα στο εργαστήριό του στη Βασιλεία.

Μπροστά από την εποχή του

Η διαπίστωση αυτή - να χρησιμοποιείται φρέσκο, ολόκληρο το βότανο -  έφερε τον Alfred Vogel πολύ μπροστά από την εποχή του. Σήμερα, με τη βοήθεια της επιστήμης γνωρίζουμε πολλά στοιχεία που τότε ο Alfred Vogel μπορούσε να κατανοήσει μόνο εμπειρικά. Φυσικά, ήταν προφανές ότι κατά τη διαδικασία της ξήρανσης τα πτητικά συστατικά όπως αιθέρια έλαια, τερπένια (που βρέθηκαν για παράδειγμα στην μέντα και το θυμάρι), ορισμένα γλυκοσίδια (που βρέθηκαν στο χρένο και το κάρδαμο) ή πτητικές ενώσεις των ρητινών είχαν εξατμιστεί, μερικά ή πλήρως. Η έκταση και η σημασία αυτών των απωλειών ήταν ανεκτίμητη. Σήμερα είναι γνωστό ότι πολλές από τις πολύτιμες δευτερογενείς ουσίες των βοτάνων που δεν είχαν ακόμη ανακαλυφθεί, ανήκουν στην κατηγορία των πτητικών ενώσεων.

Με βάση την πολυετή εμπειρία του ο Alfred Vogel επέμενε ότι "τα σκευάσματα από φρέσκα βότανα έχουν μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα από αυτά που παρασκευάζονται από αποξηραμένα φυτά" και ότι "τα σκευάσματα από φρέσκα βότανα έχουν πολύ ταχύτερη και ισχυρότερη δράση σε σχέση με τα σκευάσματα αποξηραμένων φυτών". Το 1953 έγραψε στο "Health News" ότι είχε παρατηρήσει "μεγάλες διαφορές στην αποτελεσματικότητα και τη γεύση μεταξύ των βαμμάτων που παρασκευάζονται από φρέσκα και από αποξηραμένα φυτά’’. Επιπλέον, τα αποξηραμένα βότανα συχνά περιείχαν διάφορες ξένες προσμίξεις καθώς αποθηκεύονταν για μεγάλες περιόδους και μεταφέρονταν σε μεγάλες αποστάσεις. Είχαν επιπλέον παρατηρηθεί αρνητικές επιπτώσεις από έντομα καθώς επίσης μαρασμός ή ακόμη και μούχλα.

Μια ακόμα διαπίστωση που έκανε ο Alfred Vogel για τα βότανα ήταν σχετική με τον τρόπο με τον οποίο είχαν καλλιεργηθεί: τα βότανα βιολογικής καλλιέργειας είχαν σημαντικά χαμηλότερη συγκέντρωση φυτοφαρμάκων, περιβαλλοντικών τοξινών και βαρέων μετάλλων.

Είναι πραγματικά αποτελεσματικότερο όταν είναι "φρέσκο"

Το ότι τα σκευάσματα που παράγονται από φρέσκα βότανα είναι πιο αποτελεσματικά σε σχέση με αυτά που παράγονται από αποξηραμένα φυτά είναι απόλυτα ορθό. Το ότι η θεωρία του Alfred Vogel - σχετικά με την υπεροχή των φρέσκων, βιολογικά καλλιεργούμενων βοτάνων έναντι των αποξηραμένων - είχε επιστημονική βάση αποδείχθηκε και στο εργαστήριο. Ουσίες γνωστές ως αλκυλαμίδια, που περιέχονται στην εχινάκεια, είναι ουσιαστικά υπεύθυνες για τις αντιφλεγμονώδεις και ανοσορυθμιστικές ιδιότητες της εχινάκειας. Μοιάζουν με κανναβινοειδή και συνδέονται με τους υποδοχείς κανναβινοειδών στα κύτταρα του σώματος οι οποίοι και τα ενεργοποιούν. Μαζί με άλλα συστατικά που υπάρχουν στην εχινάκεια όπως φυτικοί πολυσακχαρίτες και ενώσεις πρωτεϊνών-σακχάρων, τα αλκυλαμίδια παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Το 1994 αποδείχθηκε ότι το εκχύλισμα από φρέσκια εχινάκεια περιέχει σχεδόν τριπλάσια ποσότητα αλκυλαμιδίων σε σχέση με το εκχύλισμα που παράγεται από αποξηραμένα φυτά. (Ganzheitsmedizin 5/94).

Η επίδραση των καρπών του κράταιγου στη λειτουργία της καρδιάς, η οποία έχει επίσης αποδειχθεί επιστημονικά, προκαλείται από ουσίες που ονομάζονται προκυανιδίνες. Οι προκυανιδίνες είναι δευτερογενείς ουσίες των πολυφαινολών οι οποίες αποτελούν ισχυρά αντιοξειδωτικά φυτικής προέλευσης. Το αποτέλεσμα των εργαστηριακών δοκιμών έδειξε ότι η ποσότητα των προκυανιδινών είναι σημαντικά υψηλότερη στους φρέσκους καρπούς του κράταιγου καθώς επίσης παραμένει αναλλοίωτη και σταθερή στην πάροδο του χρόνου σε σχέση με σκευάσματα που παρασκευάστηκαν από αποξηραμένους ή κατεψυγμένους καρπούς. (Ganzheitsmedizin 5/94).

Πλήρες σύμπλεγμα δραστικών συστατικών έναντι μεμονωμένου συστατικού

Έχει αποδειχθεί ότι η θεωρία του Alfred Vogel σχετικά με τη χρήση "ολόκληρου του βοτάνου" ήταν σωστή. Σύμφωνα με τον ίδιο: "Δεν είναι σωστό να διαχωρίζουμε κάποιο δραστικό συστατικό από το πλήρες σύμπλεγμα συστατικών του βοτάνου". Ο Alfred Vogel παραδέχτηκε ότι: "θα μπορούσε κάλλιστα η απομόνωση μιας δραστικής ουσίας να είναι πιο στοχευμένη και ως εκ τούτου να μπορεί να πραγματοποιηθεί η επεξεργασία πιο εύκολα από έναν χημικό, έναν γιατρό ή έναν φαρμακοποιό". Ωστόσο, θεωρούσε ότι "η συνεργιστική δράση όλων των περιεχόμενων συστατικών σε ένα βότανο ακόμη και αυτών για τα οποία δεν γνωρίζουμε ακόμη" ήταν υπεύθυνα για την αποτελεσματικότητα και την καλή ανεκτικότητα ενός φυτοθεραπευτικού σκευάσματος. Ο Alfred Vogel είχε την ευκαιρία να επιβεβαιώσει και εργαστηριακά ότι είχε απόλυτο δίκιο. Με το πέρασμα του χρόνου η κλινική εμπειρία συσσωρεύθηκε επιβεβαιώνοντας το γεγονός ότι το πλήρες σύμπλεγμα δραστικών συστατικών ενός βοτάνου έχει ιδιαίτερα οφέλη λόγω της ισχυρότερης δράσης του αλλά και λόγω της καλύτερης ανεκτικότητας και απορρόφησης των δραστικών συστατικών του από τον οργανισμό.

Το αρχικό του όραμα - Η έρευνα σήμερα

Σήμερα ως γνωστό η έρευνα έχει προχωρήσει σημαντικά σε σύγκριση με την εποχή του Alfred Vogel και έχει αποδειχθεί ότι ουσίες όπως οι σαπωνίνες, τα ινίδια και οι τανίνες επηρεάζουν τόσο τη βιοδιαθεσιμότητα όσο και την αποτελεσματικότητα των προϊόντων που παράγονται από βότανα (Ganzheitsmedizin 5/94). Επιπλέον, τα δευτερεύοντα συστατικά και οι φυτικές ίνες που περιέχονται σε βότανα, συμβάλλουν στην υψηλότερη αποτελεσματικότητα και την καλύτερη ανεκτικότητα των προϊόντων που παράγονται από αυτά, όπως αναφέρει ο καθηγητής Reinhard Saller, ο πρώτος κάτοχος έδρας φυσικοπαθητικής ιατρικής σε ελβετικό πανεπιστήμιο.

Το παραπάνω αποτέλεσμα έχει προκύψει και στην περίπτωση της Arnica montana: με την ερευνητική ομάδα της η καθηγήτρια Irmgard Merfort από το Ινστιτούτο Φαρμακευτικής Βιολογίας του Freiburg, μελέτησε τα συστατικά και τον μηχανισμό δράσης του βοτάνου. Ειδικότερα, συμπέρανε ότι εκτός από τα σεσκιτερπένια που είναι τα κύρια δραστικά συστατικά του βοτάνου, τα περιεχόμενα σε αυτή φλαβονοειδή, τα χλωρογενικά οξέα και τα αιθέρια έλαια συμβάλλουν στην αποτελεσματικότητα της άρνικας (Pharmazeutische Zeitung 4/2003).

Ένας εκκεντρικός πρωτοπόρος

Είναι γνωστό ότι ο Alfred Vogel ίδρυσε την εταιρεία παραγωγής σκευασμάτων από φρέσκα, ολόκληρα βότανα βιολογικής καλλιέργειας με το όνομα "A.Vogel". Η A.Vogel βασίζεται στο έργο του Alfred Vogel και τη δύναμη της φύσης. Σήμερα η A.Vogel παράγει και διαθέτει κορυφαίας ποιότητας προϊόντα για την υποστήριξη της υγείας και έχει ιδιαίτερα σημαντική παρουσία σε όλο τον κόσμο.

Σύμφωνα με την προσέγγιση του Alfred Vogel: "Η παραγωγή σκευασμάτων από φρέσκα, ολόκληρα βότανα βιολογικής καλλιέργειας είναι διαδικασία που απαιτεί ταλέντο και αγάπη, όχι μόνο επιστημονικές γνώσεις. Προϋποθέτει σκληρή δουλειά, φροντίδα, ευαισθησία, πλήρη κατανόηση και αγάπη για τα φυτά καθώς και έντονο ενδιαφέρον για τη θεραπεία των ασθενών". Ο Alfred Vogel παρέμεινε πιστός σε αυτές τις αρχές χάρη στους συνεργάτες του για τους οποίους είπε: "Οι άνθρωποι που οδήγησαν την εταιρεία στην επιτυχία δεν ήταν φυσιολογικοί τύποι, ήταν λίγο τρελοί". Ωστόσο, ανέφερε με αγάπη αλλά και με δόση ειρωνείας: "Μερικές φορές τα γεγονότα αποδεικνύουν ότι οι εκκεντρικοί είναι σωστοί", πρόταση που συνάδει απόλυτα με τις καινοτόμες για την εποχή ιδέες του.